Open Letter to Khosa
srvjIq
isMG
amrjIq
isMG Kosf jI df lyK, "BfeI kfnH isMG jI nfBf dsm-gRMQ bfry"
piVaf ijs ivwc aKoqI dsm gRMQ dI mhfnqf nMU ibafn krn leI BfeI kfnH isMG nfBf jI
dI mhfn ikRq gurmq mfrqMz df hvflf idqf hY. ieh sfbq krn dI asPl koisLsL
kIqI hY ik BfeI kfnH isMG nfBf jI vI dsm gRQ dy AupfsLk sn. gurmq mfrqMz (Bfg
dUjf) ivwc dsm gRQ vfry pMnf 567 qoN 570 qwk vyrvf drj hY pr hYrfnI hoeI ik
ikvyN ivdvfn lyKk amrjIq isMG Kosf ny afpxI loV muqfbk Aus ilKq ivwco iewk-iewk
,do-do pMgqIaF nMU cwk ky Aus ilKq dy asl mwksd nMU ivgfVn df koJf jqn kIqf hY.
BfeI
kfnH isMG nfBf jI dIaF iLlKqF Kfs krky mhfn kosL aqy gurmq mfrqMz nMU dyK ik
hYrfnI hMudI hY ik ikvy Aus mhfn LsKsLIaq ny ies kfrj nMU nypry cVfieaf hovygf,
jdo ik awj vrgy afvfjfeI aqy sMcfr dy sfDn vI nhI sn. iewk iewk awKr nfl sbMDq
sfrI jfxkrI (cMgI-mfVI, swcI- JuTI, ieqhfsk-imQhfsk) nMU iekwTf krky drj kIqf hY.
AuhnF df mwksd sfrI jfxkfrI nMU iekwqr krnf sI nFik Ausdy swcI hox qy mohr
lfAuxf.
Blf
Kosf jI jy koeI BfeI sfihb jI df hvflf dy ik ieh khy ik, sgr 7 sfl mfqf dy Audr
ivwc irhf sI aqy Aus dy 60,001 pwuqr sn jF bRhmf df iewk idn aqy rfq 24 GMty df
nhI sgo , 1728000+1296000+864000+432000¿2000¿365 ¿24= 75,686,400,000,000,
GMty df hMudf sI jF hY qF afp jI df kI jvfb hovygf. afpxy ieqhfs ivco iek hor
Audfhrx, bfbf guridqf jI dI jnm qrIk kwqk sudI 15 sMmq1670 drj kIqI hoeI hY. aqy
bfbf sRI cMd dI moq dI qrIK 15 awsu 1669 hY aqy nfl hI ieh vI drj hY ik bfbf
guridqf jI bfbf sRLI cMd jI dy cyly sn. hux Kosf jI ieh dwso ik sRI cMd dI moq
qo 13 mhIny mgro jnm lYx vflf bfbf guridqf sRI cMd df cylf ikvy bx skdf hY 4
DUxIaf clfAux dI gwl qF Cwzo.
Blf
Kosf jI jd afp jI tfeIp krn lwg hI pey sI qF pihly pihry nMU pUrf krn qoL pihlf
hI, dUjy pihry nMU sLurU krn df kI kfrn sI? pNMnf 568 Aupr ilKy hoey vfry afp jI
dy kI ivcfr hn kI ieh sLbd BfeI kfnH isMG jI dy ilKy hoey nhI? pMnf 569 AuprlIaf
novI aqy dsvI pMgqI nMU tfeIp krn lwigaf afp jI dy hwQ ruk ikAu gey? pMnf 570 dy
pihly pihry df lyKk kOx hY? dUijaf nMU kbfVIey iLlKx vfly, ivdvfn lyKk jI hux
afp jI vfsqy ikhVf sLbd TIk rhygf? sLfied sfry pfTkf pfs gurmq mfrqMz nF hovy,
Kosf jI inmrqf sihq bynqI hY ik BfeI kfnH isMG jI dI pUrI ilKq nMU dvfrf tfeIp
krky Byjx dI Kycl krnI jI qF jo sfry pfTk Aus nMU pV skx.
copeI
dy aMq ivwc ies dy spUrn hox dI qrIk 24 agsq 1696 idn aYqvfr ilKI hoeI hY aqy jy
ies ivco 1699 ivwc bfxI pHVI geI sI qF ies gRMQ nMU gur gwdI ikAu nhI idqI geI
jF ieh bfxI sRI guru gRMQ sfihb ivwc drj ikAu nhI kIqI geI? guru nfnk sfihb jI
qo guru qyg bhfdr sfihb qwk sfrI bfxI nfnk nfm nfl ilKI geI hY, guru nfnk jI dI
dsvI joq guru goibMd isMG jI Aupr vI Ausy juigq dI pfbMdI sI.
Llhxy
dI PyrfeIaY nfnk dohI KtIaY| joiq Ahf juigq sfie sih kfieaF Pyir pltIaY] (966)
pr
sfry dsm gRMQ ivwc nfnk nfm nhI imldf. vIr jI ieh sMLkF dUr kro ik guru goibMd
isMG jI ny nfnk nfm nfl bfxI ikAu nhI AucfrI ?.
afp
jI dy bcn: "AunHF qoN dsmysL-ikRq (dsm-gRMQ) bfry ieqnI vfkPI imlx qy BI
agr kuwJ ku pMQ-mfrU aKOqI ivdvfnF dI aigafnqf krky jy iksy nUM koeI sLMkf rih
jFdf hY, qF ies nUM bdnsIbI hI ikhf jf skdf hY."
asl
vfkPI nMU qF afp jI lko hI gey ho! rhI gwl bdnsIbI dI, jdo afp jI vrgy ivdvfn
sRI gurU gRMQ sfihb jI dI aimMRq meI bfxI nMU Cwz ky dsm gRMQ df pRcfr krdy hn
aqy Aus gMd nMU gurU goibMd isMG jI dy pivwqr nfm nfl joV dy hn qF ies qo vwD
hor bdnsIbI kI ho skdI hY. Kosf jI qusI sfbq kI krnf chuMdy ho? kI sRI gurU gRMQ
sfihb jI sMpUrn nhI hn? kI sRI gurU gRMQ sfihb jI nMU gurgwdI gurU goibMd isMG
jI ny nhI sI idwqI?
inmrqf
sfihq bynqI hY ik jy ajy vI afp jI df koeI sLMkf hovY qF qusI guru gMRQ sfihb jI
dI bfxI ivco koeI vI sLbd Byj skdy ho, dfs Aus dI ivafiKaf ilKygf. AupRMq quhfzy
sRI dsm gRMQ sfihb jI ivco sLbd mY Byjfgf ijhVf mYnMU psMd hovygf Aus dI
ivafiKaf afp jI krogy, pfTk jo vI PYslf krngy dfs nMU mnjUr hovygf, jy pfTkf df
PYslf afp jI nMU vI mnjUr hovY qF sLbd Byjx dI Kycl krnI jI.
hoeIaf
BwulF leI iKmf krnf jI
ipRMsIpl,
zf[ amrjIq isMG jI ny afpxy lyK ivwc ieiqhfsk gRMQf df hvflf qF idWqf hY pr iksy
gRMQ df nfm nhI iliKaf ky Auhnf hvflf pMgqIaF iks gRMQ ivco leIaF hn. pqf nhI
ikAu? zf[ amrjIq isMG jI nMU qF pqf hI hY ik ieh pMgqIaF iks gRMQ ivwco hn,
pfTkf dI jfxkfrI vfsqy bynqI hY ik ieh pMgqIaF gur iblfs pfqsLfhI 6 dy
aiDafie pMjvF pMnF 120 AupWr drj hn
sRI
gurU nfnk ko nmo qfih crn Auir Dfir.
kQf
su pMcm iDafie kI brnn kroN apfr] 1]
ikRpf
isMDu sRI siqgurU gur arjn suKKfn .
sbu
ko inkit bulfie kY lfXo qbY dIvfn] 2 ]
gurdfs
buwZf sB hI iekTfey . gur arjn qb bcn sunfey.
kho
ivcfr sBY asQfnf . jhF igRMQ asQfpn Tfnf] 3]
bwuZy
khf afip pRB jfno . quJ qy pRB jI kOn isafno.
sRI
igRMQ lfiek drbfrf. aOr asQfn n koie murfrf ]4]
ieh
suin sRI gur kIXo anMdf. mfno idKXo dUj ko cMdf.
sRI
drbfr kI Aupm AucfrI. ieh sm nhI iqRlokI sfrI]5]
sm
jhfj bin hY drbfrf . qrYN jIv BvisMDu apfrf.
inq
nuqn mMgl iehF hovY . ieh drsLnu aG sgly KovY]6]
BUim
sYn siB qhF ibrfjy . sRI igRMQ mMjI pir rfjy.
prI
rYin idnpiq ar GfeI . nKXqRn soN imil soBf pfeI] 10]
jugl
GrI inis jb rhI AuTy girU suK pfie.
sRI
muiK qb afgXf krI clo sBY gux gfey ]19]
buwZy
ko sRI guru khf sIs afpny Dfir.
guru
igRMQ aiq pRym soN mn mY sLFiq ivcfr]20]
siq
bcn buwZy muiK gfie guru igRMQ isir lXo AuTfie.
sRI
gur cor afp kr DfrXo bjy sMK Duin vfr n pfrXo]21]
eyk
GrI inis jb rhI sRI gur afgXf pfie.
sfihb
buwZy adb soN KolXo igRMQ bnfie]25]
afip
cOr sRI gur krq buwZy leI avfj.
eyk
icq sMgiq sunY siB min sLFiq ibrfj]26]
aYs
avfj igRMQ gur afeI . suin gurisK min anMd pfeI.
sMq
ky kfrj afip KloXf. kfr1 kZx ihiq kfmf hoaf]27]
(1
iks pRkfr pRBU imwtI kwZx leI afey)
zf[
amrjIq isMG jI, afp jI ilKdy ho, iek GVI rfq rihMidaF gurU jI dy hukm anusfr
bfbf buWZf jI ny afid gurU gMRQ sfihb jI dI bIV df pRkfÈ krky AucI afvfË ivc
jo hukmnfmf piVHaf, Aus df mUl pfT ieh hY :
sUhI
mhlf 5 CMq sMqf ky kfrij afip Kloieaf hir kMmu krfvix afieaf rfm]
Driq
suhfvI qflu suhfvf ivic aMimRq jlu Cfieaf rfm]
aMimRq
jlu Cfieaf pUrn sfju krfieaf sgl mnorQ pUry]
jY
jY kfru Bieaf jg aMqir lfQy sgl ivsUry]
pUrn
purK acuq aibnfsI jsu vyd purfxI gfieaf]
apnf
ibrdu riKaf prmysir nfnk nfm iDafieaf]
zf
amrrjIq isMG jI afp jI dy muqfbk qF jo hukmnfvf afieaf sI Aus dI pihlI pfvn
pMgqI, sMqf ky kfrij afip Kloieaf hir kMmu krfvix afieaf rfm]" sI pr asl
ilKq ivwc qF pMgqI , "sMq ky kfrj afip KloXf. kfr kZx ihiq kfmf hoaf"
hY dohF pMgqIaf dy pfT ivwc qF buhq aMqr hY ieh spwsLt kro ik asl iLlKq dy lyKk
(koeI guMm nfm ivakqI, pMnf 59) ny ilKx ivwc glqI kIqI hY ,jF afp jI ny , "
sMq ky kfrj afip KloXf" qo ieh aMdfjf lf ilaf ky Auprokq sLbd hI hovygf
ikAuik pihlI pMgqI dy kuJ awKr rldy imldy hn. ieh imWtI kwZx vfsqy kOx afieaf hY
qy imWtI ikWQo kwZI jf rhI hY? bfibE gl qF hukmnfvy dI cwl rhI hY.
pfTkF
dI jfxkfrI vfsqy ieQy ieh dwsxf vI jrUrI hY ik ieh ikqfb guriblfs pfqsLfhI 6 nMU
igafnI joigMdr isMG vydFqI aqy zf: amrjIq isMG ny gurU hrgoibMd sfihb jI dy 400
sflf pRfksL Auqsv dy sbMD ivwc buhq hI sKLq Gflxf qoN bfad sMpfdq kIqI sI (kfrj
nMU arMB krn qoN pihlF ies gwl df iblkul boD nhI sI ik ieh kMm ihmflf prbq dI
cotI nMU sr krn vFg buhq ibKVf hovygf. pMnf50, igafnI joigMdr isMG vydFqI aqy zf:
amrjIq isMG ) aqy ies nMU Drm pRcfr kmytI (sLRomxI gurdvfrf pRbMDk kmytI ) ny
pMQk srmfey nfl Cfipaf sI . ies ivwc pMQ dIaf mhfn hsqIaF ny hyT ilKy anusfr
pRsLMsF pwqr ilKy hn.
(1)"ieiqhfsk
syvf"(jQydfr rxjIq isMG jI)
(2)
"sMdysL"(jQydfr gurcrn isMG tOhVf )
(3)
"adWuqI syvf" (jQydfr BfeI mnjIq isMG jI)1
(4)
"guriblfs df sLuwD srUp (jQydfr BfeI kyvl isMG jI)
(5)
"anUpm sugfq" (suKdyv isMG jI BOr)
(6)
" sfihq qy smfj" (s: mnjIq isMG jI klkwqf )
(7)
"do sLbd" ( ig: sMq isMG jI mskIn)
(8)
"cmqkfrI ivafiKaf" (ig: jsvMq isMG jI kQfkfr )
(9)
" sLlFGf Xog Audwm" (dlIp isMG jI mlU nMgl )
(10)
"ieiqhfsk pusqkF dI pRkfsLnf sMbMDI sfzI ijMmyvfrI" (ig: joigdMr isMG
qlvfVf )
(11)
"cfr sLbd" ( s: nirMdr isMG jI soc )
(12)
" gur iblfs dy sLwuD srUp df svfgq"(ig: blvMq isMG jI )
"afpdf
myry sbMDI isMG sfihb igafnI joigMdr isMG jI dI sMpfidq ikqfb bfry ieljLfmF
BrpUr iek hor pwqr awj pRfpq ho igaf. ahoBfg! gurmiq dy swc dy mfrg qoN sMsfr
nMU jfxUM krfAx df dfavf krn vfly ivdvfn nMU krqf purK ny aYsy pwqr ilKx dI
smrwQf bKsLI hoeI hY. swc dy mfrg df igafn rwKx vfly ivdvfn jIE! mYN Auprokq vFg
iPr gurU nMU sfKsLI mMn ky swc ilK irhF ik mYN awj qwk isMG sfihb duafrf sMpfidq
ies pusqk df iek vI aWKr nhIN piVHaf, ieh vI swc hY ik mYN iek vI swqr Aus pusqk
sbMDI nhIN ilKI. isMG sfihb jI dy Pon myry kol afAuNdy rhy, pr suBfvk hI mYnMU
kuJ ilKx df smF hI nhI bixaf, BfvyN gurU pfqsfLh ny bhuq sfrIaF pusqkF bfry
muKbMD jF afpxI rfie ilKx df mOkf bKisLaf qy gurU dI bKisLsL kIqI quC ijhI buwDI
rfhIN afpxy vwloN ilKdf vI irhf hF, pr ies vfr aYsf sMBv nhI sI ho sikaf. mYN
ies pwKoN isMG sfihb jI koloN iKMmf jfcnf kr leI sI. AuprMq mYnUM isMG sfihb
vwloN Pon qy ieqnf jLrUr dws idqf igaf sI ik asIN quhfzy vwloN kuJ awKr ilK idqy
hn. mYN siqkfr qy apxwq ivc DMnvfd kr idqf sI. mYnMU aWj qwk nhIN pqf ik myry
vwloN Aus pusqk ivc kI iliKaf igaf sI". (mnjIq isMG jQydfr 10-11-2000 )
(bfkI
pRsMsf pwqrf vfry pfTk jI afp hI aMdfjf lgf lYxf)
"kuJ
afpxy vlo" dy isrlyK hyT ilKy (pNMnf52) , aMq ivwc iek vfr muV gRMQ aMdr
hoeIaF glqIaF nMU afpxy ijLMmy lYNdy hF ikAuik "Bulx aMdir sBu ko aBul gurU
krqfr." ies leI smUh sMgq qy ivdvfnF pRqI bynqI hY ik rih geIaf AuxqfeIaF
nMU iDafn ivc ilafAux vfly swjxf df DMnvfd kIqf jfvygf. jykr ies gRMQ dI
gurduafiraF ivc muV kQf afrMB ho sky qF asI smJFgy ik kIqf kfrj sfrQk ho inbiVaf
hY.
hsqfKr-ig:joigMdr
isMG vydFqI gRMQI sRI hirmMdr sfihb aMimRqsr
zf:
amrjIq isMG pRo: sLhId iswK imsLnrI kflj aMimRqsr
ig:joigMdr
isMG vydFqI aqy zf: amrjIq isMG AupRokq ilKy anusfr , ies gRMQ ivclIaF byaMq
gurimq ivroDI sfKIaF nMU jdo gurbKsL isMG kflfagfnf ny pMQ dy iDafn ivc ilafdf
qF Aus df jo DMnvfd vydFqI jI ny kIqf hY Auh sfzy ieqhfs df kflf pMnf bx cuwkf
hY.
zf:
amrjIq isMG jI jd sLRomxI kmytI afpxI kIqI hoeI BuWl nMU mMndI hoeI quhfzy
sMpfdq kIqy hoey gRMQ nM vfps lY cukI hY qF ies gurimq ivroDI gRMQ ivco hvfly
iks dlIl nfl? jd ieh gRMQ vfps hI lY ilaf igaf hY qF ies ivc ilKy ieqhfs dI
pRmfxkqf kI hY?
rcnf
kfl vfry afp jI ilKdy ho , " guriblfs dy rcnf kfl sbMDI asI afK skdy hF ik
asl ivc ies dI rcnf 1775 ib: nMU hoeI sI"( pMnf69-BUimkf) zf: amrjIq isMG
jI ies gRMQ rcnf kfl 1775-57=1718 hY lyKk koeI gumnfm ivakqI hY . iliKaf jf irhf
hY iewk sdI qo vI vwD pihlf vfprIaf Gtnfvf vfry, hoeI imlfvt vfry qusI afp hI
BUimkf ivc mMn cuky ho, qF iPr ieh pMQ leI anUpm sugfq aqy quhfzy vlo kIqf igaf
kukfrj sLlFGfXog Audm, ieqhfsk aqy aduqI syvf ikvy hoieaf?
awj
asI ies gRMQ ivwc ilKy ieqhfs muqfbk gurU gRMQ sfihb jI df 400 sflf pRkfsL
idhfVf mnF rhy hf, pr gurU arjn sfihb jI afpxI bfxI ivc ies nUM poQI ilKdy hn
sfrg
mhlf 5 ] poQI prmysr kf Qfnu ] sfDsMig gfvih gux goibMd pUrn bRhm igafnu ]1]
rhfAu ]
ieh
vI scfeI hY ik ies poQI nMU gurU goibd isMG jI ny 1708 ivc gurU df drjf idqf sI
ipRsIpl jI jy koeI quhfzf ividafrQI GtfE dy svfl nMU ies qrF hl kry ik 2004-1708
= 400 qF qusI Aus nMU pfs kro gy jF Pyl ? sfry gurU gRMQ sfihb jI ivc gRMQ sLbd
nhI lwBdf, isrP iewk vfrI grMQ sLbd lwBdf hY "asMK grMQ muiK vyd pfT
]" zf: amrjIq isMG jI ies sfry azMbr ivwcoN bfdl dI hAUmy nMU pwTy pfAx qoN
ielfvf koeI hor Tos pRfpqI hoeI hovy qF jfxkfrI dyx dI ikRpflqf krnI jI
pfTkf
dI jfxkfrI vfsqy gur iblfs pfqsLfhI 6 dI iek hor vMngI!
zf:
amrjIq isMG jI hyT ilKy vfry afp jI dy kI ivcfr hn kI ieh swc nhI hY ?. mfqf
gMgf jI df bfbf bWuZf jI dI bIV qoN grBvqI ho ky afAuxf aqy afAux qy gurU arjn
dyv vlo Dn dOlq dI vrKf krnf ,dsF mhIinaF ipCoN cqRBujI rwb jI df gurU hirgoibMd
sfihb dy rUp ivc jnm lYxf, Bfv gurU hirgoibMd sfihb gurU arjn dyv jI dI ibMdI
Aulfd nhI sn.
iqsI
iCnk mfqf Audir kIno pAun invfs.
mfqf
min hrKq BeI icq mY biZE hulfs]138 (pMnf15)
iqh
avsr arjn gur , suin min Bey ikRpfl.
bfdr
iQq brKf krI, dInn kIXo inhfl. 145(pMnf16)
dsm
mfs bIqXo jbY suB gRh avsr pfie.
Cuqr
Buj rUp bnfie pRB bYT mfq inkttfie]174]
sMmq
sohr sY su bvMjf hfV iewkI inis afDI mMJf.
puK
inCqR suB gRh suKdfeI ikRsLn pwk pRgty pRB afeI]175](pMnf19)
vydfqI
jI, ies gRMQ dI kQf gurduvfiraf ivc krvfAuxI cfAudy hn , dlIp isMG mwlU nMgl
sInIar mIq pRDfn sLo: gu: pR: kmytI pMnf 37 qy ilKdy hn , "afs hY
ividafrQIaF qy KojafrQIaF leI lfhybMd sfbq hovygf. pr hYrfnI hoeI jdo vydfqI jI
vlo zf: guirdMr isMG mfn nMU jfrI kIqf qfVHnf pwqr pwiVHaf , "ies qo ielfvf
ividafrQIaf qy pfTkf nMU ajyhI ikqfb pHVn dI isLPfrsL krnf ijs ivwc bfbf buwZf
jI qy guru arjn dyv jI dI pqnI mfqf gMgf Aupr inXog df ieljfm lfieaf hovy, aiq
iGrxfjnk aqy inMdinX kfrj hY"
vydfqI
jI nMU qF KusLI hoxI cfhI dI sI ik jo kQf Auh gurdvfiraf ivc krvfAuxI cfAudy hn
Auh kQf qF hux bdysLI XUnIvrstIaf ivc sLrU ho geI hY . iknI hnyr grdI hY! ik jy
gurbKs isMG kflfaPgfnf quhzy ilKy hoey nMU ,quhzy ilKy muqfbk guru gRMQ sfihb jI
dI bfxI dI kwsvwtI qyN prK krky gurimq ivroDI sfbq krdf hY qF Auh dosLI, jy zf:
guirdMr isMG mfn quhzy ilKy muqfbk quhfzI ilKq dI bdysLI XUnIvrstIaF ivc kQf
krdf hY qF Auh vI dosLI!. ijhVf quhfzI ilKq df KMzn kry Auh vI dosLI aqy ijhV
quhfzI ilKq df mMzn kry Auh vI dosLI ? pr vydFqI jI swicaF dy swcy. iehnNUM
kihdy ny zfZy df swqI vIhI sO.
zf:
amrjIq isMG jI, ikAuik gur iblfs pfqsLfhI 6 nMU sLo: gu: pRM: kmytI ny vfps lY
ilaf hY ies leI ies ivc ilKy ieqhfs dI qF koeI mhwqqf nhI rih geI ,ieh qF ho
igaf sLwkI! ies qo ielfvf sfzy kol ikhVf ieqhfsk vsIlf hY jo ieh sfbq kry ik
ijhVI mrXfdf awj cwldI hY aqy ijs nMU purfqn mrXfdf ikhf jfdf hY ies nMU guru
arjn sfihb jI ny hI clfieaf sI? bfkI ieiqhfsk gRMQ qF ies qNo ipCo (ies dI nkl
mfr ky )hI ilKy gey hn , kI koeI gRMQ ies qo pihlf df iliKaf hoieaf vI hY jo
pRclq purfqn mrXfdf nMU TIk sfbq krdf hovY? hux qwk quhfzf sMpfdq kIqf gRMQ
ijMnf ku mY piVHaF hY ies ivco qF koeI sfKI gurimq anMUsfr nhI lwBI, jy afp jI
iksy sfKI dI jfxkfrI dy sko ik ieh gurimq anMusfr hY qF afp jI df buhq DMvfdI
hovfgf .
hoeIaf
Bulf leI iKmf krnf jI
afdr
sihq afp jI dy pwqr dI AuzIk ivc